Vijdon erkinligi

Maktab ichki nizomlarida hijobga taqiq qo’yish qonuniymi?

Savol: Maktabga qizim ro’molda borardi. Mana shu 2 yildan beri maktab direktori va zouchlari tamonidan “maktabda ro’molda yurish mumkin emas”, degan gaplar bilan  janjal bo’lib keladi. Bir amallab eplab keldik. Lekin bu yildan ahvol ancha murakkablashgan ko’rinadi.

Hozir ta’til bo’lishiga qaramasdan kuni kecha maktabdan direktor telefon qildi. Tezda maktabga yetib kelishimni so’radi. Borsam yana shu masala, ro’mol haqida. Direktorning aytishicha, bu yilgi o’quv davrida ro’mol bilan umuman maktabga kiritishmas ekan. Maktab eshigida hokimiyatdan, SNB xodimlari bilan turib, birma-bir maktabga kiritishar ekan. Ro’molli qizlarni maktabning alohida xonasiga kiritishib, ota-onasini chaqirtirib ro’molini yechishar ekan. Bo’ysunmaganlarga qarshi kerak bo’lsa qonun bilan chora ko’rishar ekan. O’zim qonundan ancha xabarim bo’lsa ham, lekin hali bunaqa qonunni hech ko’rmagan edim. Lekin direktorning aytishicha, bunaqa qonun chiqqanmish. Bo’ysunmaganlarni 3 yilga qamasharmish.

Buni eshitib farzandimni maktabga chiqarishdan qo’rqib turibman.
Sizlardan iltimos, shu qonun bilan bizni tanishtirsangiz va qanday qilib o’z haq-huquqlarimiz uchun kurashishimizni o’rgatsangiz. Oldindan rahmat.

Javob: O’zbekiston Respublikasining amaldagi qonun hujjatlarida maktab, litsey, kollej yoki Oliy ta’lim muassaslarida va umuman jamoat joylarda  ro’mol o’rab yurish (hijobda bo’lish)ni taqiqlovchi normalar mavjud emas. Agar qizlaringiz tahsil olayotgan maktab direktori ayganidek,  hijobda bo’lishni taqiqlovchi qonun qabul qilingan va bo’ysunmaganlarga nisbatan 3 yilgacha ozodlikdan mahrum etish jazosi qo’llaniladigan bo’lsa, avvalo O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to’g’risida”gi qonun, “Ta’lim to’g’risida”gi qonun, Ma’muriy javobgarlik to’g’risidagi Kodeks, Jinoyat kodeksi va yana o’nlab boshqa qonun hamda qonunosti aktlariga o’zgartirish kiritish lozim bo’ladi.

To’g’ri, O’zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to’g’risidagi Kodeksiga 184-1-modda qo’shilgan bo’lib, unga ko’ra, O’zbekiston Respublikasi fuqarolarining(diniy tashkilotlarning xizmatidagilar bundan mustasno) jamoat joylarida ibodat liboslarida yurishlari – eng kam ish haqining besh baravaridan o’n baravarichaga miqdorda jarima solishga yoki o’n besh sutkagacha muddatga  ma’muriy qamoq olishga sabab bo’ladi, deyiladi. Maktab direktorlari ushbu moddani ro’kach qilib qizingizni maktabga kiritmaslikka haqli emasliklari haqida quyida batafsil izoh beramiz.

Birinchidan, O’zbekiston Respublikasi Konstititsiyasining 18-moddasiga ko’ra, O’zbekiston Respunblikasida barcha fuqarolar bir xil huquq va erkinliklarga ega bo’lib, jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, e’tiqodi, shaxsi va ijtimoiy mavqeidan qat’iy nazar, qonun oldida tengdirlar. Shuningdek Konstitutsiyaning 31-moddasida vijdon erkinligi, 41-moddasida esa bepul ta’lim olish huquqi kafolatlangan. Konstitutsiyaning yuqorida keltirib o’tilgan moddalariga ko’ra,  qizingiz e’tiqodidan qat’i nazar, huquqlardan foydalanishda teng bo’lib, albatta bepul ta’lim olish huquqiga ega.

Ikkinchidan, O’zbekiston Respublikasi “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to’g’risida”gi qonunining 4-moddasi Fuqarolarning dinga munosabatidan qat’i nazar teng huquqliligi deb nomlanib, unga ko’ra, “ O’zbekiston Respublikasi fuqarolari dinga munosabatidan qat’i nazar, qonun oldida tengdirlar. Rasmiy hujjatlarda fuqaroning dinga munosabati ko’rsatilishiga yo’l qo’yilmaydi. Fuqarolarning dinga munosabatiga qarab ularning huquqlarini har qanday cheklash va ularga bevosita yoki bilvosita imtiyozlar belgilash, dushmanlik va adovat uyg’otish yoxud ularning diniy yoki dahriylik e’tiqodi bilan bo’g’liq his-tuyg’ularini haqoratlash, diniy ziyoratgohlarni oyoqosti qilish qonunda belgilangan javobgarlikni keltirib chiqaradi”, deyiladi. Ya’ni, fuqarolarni dinga bo’lgan munosabati uchun kamsitish yoki huquqlarini cheklash O’zbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksi 141-moddasi hamda 156-moddasi 2-qismi talablariga ko’ra jinoiy javobgarlikni keltirib chiqaradi.

Uchinchidan, yuqoridagi qonunning 7-moddasiga ko’ra, O’zbekiston Respublikasi fuqarolarining dunyoviy ta’lim olish huquqi ularning dinga bo’lgan munosabatidan qat’i nazar ta’min etiladi. Demak, qizingizni ro’mol o’rab yurishi uni dunyoviy ta’lim olishiga to’sqinlik qilmaydi.

To’rtinchidan, O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim tog’risida”gi qonuni 4-moddasi Bilim olish huquqi deb nomlanadi. Mazkur moddaga ko’ra, jinsi, tili, yoshi, irqiy, milliy mansublgi, e’tiqodi, dinga munosabati, ijtimoiy kelib chiqishi, xizmat turi, ijtimoiy mavqei, turar joyi kabilardan qat’i nazar, har kimga bilim olishda teng huquqlar kafolatlanadi.

Beshinchidan, agar maktab direktori shu maktabning ichki tartib-qoidasiga ko’ra qizingiz maktabga ro’molda kelishi mumkin emas degan bahonani qiladigan bo’lsa, unda siz maktab deriktoridan avvalo shu ichki tartib qoidasi bilan sizni shaxsan tanishtirishini hamda qizingizni maktabga ro’molda kelishini nima sababdan rad etayotgani to’g’risida sizga yozma ravishda javob berishini talab qiling. Agar direktor sizga yozma ravishda javob berishga majbur emasligini aytsa, unda siz O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 35-moddasi hamda O’zbekiston Respublikasining “Fuqarolarning murojaatlari to’g’risida“gi qonunining 2-moddasi, 4-qismiga ko’ra belgilangan tartibda berilgan murojaatni rad etish taqiqlanishini tushuntiring. Imkon qadar maktab direktoridan yozma javob olishga harakat qiling. Chunki sizni ishontirib aytamanki, amaldagi qonun hujjatlarimizda maktabga ro’molda kelsa kirgizilmasin degan qoida yuq. Agar maktabning ichki nizomida hijob bilan maktabga kelmaslik qayd etilgan bo’lsa, shuni aytish kerakki, O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi 16-moddasi hamda “Normativ huquqiy hujjatlar to’g’risida”gi qonuniga ko’ra, har qanday ma’muriy-boshqaruv organlari va tashkilotlarning o’z doirasida qabul qiladigan hujjatlari O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi hamda amaldagi qonun hujjatlariga zid kelishi mumkin emas. Konstitutsiya va amaldagi qonunlarda diniy e’tiqodiga kora ajratish, ya’ni maktabga ro’molda kelishni taqiqlovchi bironta norma bo’lmay turib, maktab ma’muriyati bunday qoida chiqara olmaydi, chiqarishi mumkin ham emas. Sizga iloji boricha yozma ravishda javob oling deyishimning sababi esa, maktab ma’muriyati qizingizni ro’molda maktabga kelishiga qarshilik qilishda davom etsa, unda siz maktab ma’muriyati ustidan tegishli organlarga shikoyat qilashingiz uchun mana shu yozma javob asos bo’ladi.

Hurmatli Lobarxon, oxirida yana shuni ta’kidlab o’tmoqchimanki, maktab direktori aytgan qonun, ya’ni maktabga ro’molda kelsa 3 yilga ozodlikdan mahrum etiladi(qamaladi) degan qonun mavjud emas. Siz yuqorida keltirilgan qonun hujjatlarini asos qilib maktab direktoridan qizingizning huquqlari buzilmasligini talab qilishingiz kerak. Agar bu talabingizni rad etsalar, unda asosli  yozma javob berishlarini talab qiling. Mazkur muammo yuzasidan avvalo, Xalq ta’limi vazirligining tuman bo’limlariga, shahar boshqarmasiga hamda Xalq ta’limi Vazirligiga, shaxsan Xalq ta’limi vaziri nomiga yozma ravishda ariza bilan murojaat qiling. Qaysi organ yoki tashkilotga murojaat qilishingizdan qat’i nazar, arizangizni ikki nusxada olib boring va arizangizni qabul qilib olgan organ yoki tashkilot xodimidan ikkinchi nusxaga qabul qilib oldim deb qabul qilib olgan sanani yozib imzo qo’yib berishini talab qiling. Mana shu ikkinchi nusxa o’zingizda qolsin. Va shuni yodda tutungki, qaysi organ yoki tashkilot bo’lmasin, arizangiz yuzasidan ular sizga o’n kun ichida yozma, asosli javob berishlari shart. Agar ulardan javob kelmasa, siz yuqoridagi organlarga murojaat qilganingiz haqidagi arizalarni ilova qilgan holda Vazirlar Mahkamasiga yoki O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Devoniga murojaat qilishingiz kerak. Bu ikki organga bir paytda murojaat qilsangiz ham bo’ladi. Yuqorida ta’kidlab o’tilganidek, maktab direktorining xatti-harakatlariga nisbatan O’zbekiston Respublikasi Jinoyat qonuni tegishlicha javobgarlik belgilaydi, shuning uchun siz direktorning noqonuniy xatta-harakati ustidan maktab joylashgan tuman prokuraturasiga shikoyat qilishingiz mumkin. Mazkur shikoyatingizda maktab direktorining xatt-harakatlari Jinoyat kodeksining 141-moddasi (Fuqarolarning teng huquqligini buzish) hamda 144-moddasiga ko’ra jinoyat hisoblanishi va direktorga nisbatan qonuniy chora ko’rishlarini talab qilishingiz kerak. Agar tuman prokuraturasidan ham javob ololmasangiz, prokuratura organlarining bo’ysunuviga ko’ra avval Toshkent shahar prokuraturasiga hamda Respublika prokuraturasiga shikoyat bilan murojaat qilishingiz kerak. Shuningdek, shikoyat bilan maktab joylashgan tuman jinoyat ishlari bo’yicha sudiga ham shikoyat bilan murojaat qila olasiz. Chunki, amaldagi qonun normalari, jumladan, Jinoyat protsesual Kodeksi 321-moddasiga ko’ra sud ham jinoyat sodir etilganligi to’g’risidagi sabab va yetarli asoslar mavjud bo’lgan barcha hollarda jinoyat ishini qo’zg’atishi shart. Ya’ni faqat prokuratura organlari emas, sud ham jinoyat ishini qo’zg’ata oladi.

12 Comments

  1. Yaxshi javob bo’libdi. Ammo haqqini qonunlardagidek talab qilib chiqqan odam adolat toparmikan? Bizda qonun ustuvorligi nechog’lik ta’minlanganini yaxshi bilamiz.

    • Hurmatlı Bunyodbek. Mumin kishi ertaga nima bo’lishligini oldindan bilaolmaydi. G’ayb Ollohning qo’lidadir. Shuning uchun oldindan fol ochmang.
      Agar mavjud bo’lgan qonun bo’laturib, unga amal qilmasdan ‘foydası yo’q, bari bir foyda bermaydi’ deyishlik na musulmonchilikka va na insoniyatchilikka to’g’ri keladi. Shuning uchun keling ushbu adolatsiz, qonun oyoq osti bo’layotgan bir paytda o’z hissangizni qo’shing. Bu sayt va undagi savol javoblarni O’zbekistonda adolatsizlikka uchragan fuqorolarga dalolat qiling. Zora shu harakatiz bilan ushbu savobli ishga o’z hissangizni qo’shsangiz.

  2. Pingback: HIJOB O’RASH JINOYATMI? » Qonun ustuvorligi yo'lida

  3. Hurmatli yuristlar, qilayotgan huquqiy yordamlaringiz uchun tashakkur. :To’g’ri, O’zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to’g’risidagi Kodeksiga 184-1-modda qo’shilgan bo’lib, unga ko’ra, O’zbekiston Respublikasi fuqarolarining(diniy tashkilotlarning xizmatidagilar bundan mustasno) jamoat joylarida ibodat liboslarida yurishlari – eng kam ish haqining besh baravaridan o’n baravarichaga miqdorda jarima solishga yoki o’n besh sutkagacha muddatga ma’muriy qamoq olishga sabab bo’ladi, deyiladi. Maktab direktorlari ushbu moddani ro’kach qilib qizingizni maktabga kiritmaslikka haqli emasliklari haqida quyida batafsil izoh beramiz”.Shu yerda bir savol tug;iladi agar direktor mana shu diniy kiyim(yani ro’molda kelishligi), ibodat libosi mumkinmas desachi, chunki aslida direktormas uning tepasida turganlar buni undan talab qilishadi shunga mansablaridan chetlatishlaridan qo’rqqanlariga yoki o’zlarini “yuqoridagilarga”ko’rsatish uchun shunday deyishadi, bazi vijdonlilari esa bunday qilishmaydi, ro’mol bilan yoki orqaga o’rshini iltimos qilibayishadi, po’psa qilib emas. Shuning uchun avval ibodat libosi va milliy odatiy libosimiz o’rtasidagi farqni ochiqlavolish kerak bo’ladi. Masalan qiz bola maktabda maktabning talabidagi kiyim,masalan oq kofta qora yubka kiysa faqat kalta, ochiq emas balki aslida o’zbekona hayo bilan ham talabga muvofiq kiyinsa hamda boshiga ro’mol o’rasa bu qanday libos bo’ladi? Ahir u chodir, paranji yo niqob o’ramayabdiku ibodat libosi deyishsa? Aslida o’zbekona kiyim islomiy kiyim bilan chambarchas bog’lanib ketgan, Sovet tuzumida esa bu qadriyatlar buzulgan. Ahir milliy-manaviy qadriyatlarni tiklash, o’zligimizni anglash kabi milliy mafkuraga aynan mosku, ochiq, hayosiz, ajnabiy kiyinishlar milliy-manaviy qadriyatlarimizga zidku, to’g’rimi? Qonunda esa milliy libosda yurish taqiqlanganmi? Ana shu qonunda nazarda tutilgan ibodat libosi o’zi qanday? Mana shuni aniqlay olmasdan turli huquqbuzarliklar sodir bo’lyabdi.

  4. Men ham ko’p narsani o’rgandim. Rahmat!

  5. Kechirasiz, hurmatli yurist, lekin man “O’zbekiston Respublikasi fuqarolarining(diniy tashkilotlarning xizmatidagilar bundan mustasno) jamoat joylarida ibodat liboslarida yurishlari – eng kam ish haqining besh baravaridan o’n baravarichaga miqdorda jarima solishga yoki o’n besh sutkagacha muddatga ma’muriy qamoq olishga sabab bo’ladi, deyiladi.” qonun qaysi xolatga taalluqli shunga tushunmadim. Iltimos tushintirsangiz.

    • Hurmatli Niso, O’zbekistonning amaldagi qonunchiligida ham, qonunlarga berilgan sharhlarda ham “Ibodat libosi” atamasiga sharh berilmagan. Ammo, shunisi aniqki, hijob ibodat libosi hisoblanmaydi. Bu haqda batafsil ma’lumot olish uchun quyidagi maqolani o’qishni tavsiya qilamiz: Hijob ibodat libosimi?- http://www.adolat.net/hijob-ibodat-libosimi/

  6. Juda yaxshi sayt.
    Odamlarning shunday huquqiy saviyasini orttirib boringlar!
    Natijada o’z huquqini biluvchi, kerak bo’lsa talab qiluvchi avlod yetishadi. Qo’llab quvvatlaymiz. Olg’a!

  7. Assalomu aleykum hurmatli adolat yuristlari, Alloh boshlagan ishingizda sobit qadam va davomiy qilsin, zora fuqarolarimiz oz haq-huquqini biladigan, tadbirli bolib, oz garaz maqsadlari yulida mavjud qonunlarni yashirib, oyoq osti qilib kelayotgan, lavozimparastlarni oz ornilarini bilib ishtutishga undarlar. Amir Temur bobomizni naqludan iqtibos qilmoqchiman “Kuch- adolatdadir” . Katta rahmat

  8. assalomu alaykum.manashu maqolalarni televideniya orqali chiqaraylik,maktab,kollej,oliygohlarga shuni printerda chiqarib yopishtirilsa hech kim indamaydimi?

    • Ibrohim, qancha ko’p odam o’qisa, shuncha yaxshi. Har qanday yo’l bilan bo’lsa ham, tanishlaringizga yetkazing. Manbani, ya’ni qayerdan olinganini ko’rsatsangiz bo’ldi. Maqoladagi barcha gaplar qonuniy asosga ega.

  9. Assalamu alaykum. shu maqolani iloji boricha Olmazor tumanida kuproq fuqoralarga yetkazish maqsadga muofiq. Biz qolganlarga nisbatan huquqimizni kamroq bilamiz. Bu meni shahsi fikirim.